कलाकारांना मुंढेंचा इशारा; ‘लोकप्रियता म्हणजे कायद्यापासून संरक्षण नव्हे’

मुंबई : आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकणाऱ्या उत्पादनांच्या जाहिराती करणाऱ्या सेलिब्रिटींवर महाराष्ट्राच्या अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) कारवाईचा बडगा उगारला आहे. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी चित्रपट कलाकारांना त्यांच्या सामाजिक आणि कायदेशीर जबाबदारीची जाणीव करून देताना, “लोकप्रियता किंवा प्रभाव म्हणजे कायद्यापासून संरक्षण नव्हे,” अशी स्पष्ट भूमिका मांडली आहे.

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी २२ सप्टेंबर रोजी गुजरातमधील एकता नगर, केवडिया येथे झालेल्या ७२ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळ्यात लोकप्रिय कलाकारांच्या प्रभावाचा उल्लेख केला होता. तरुण आणि मुलांवर कलाकारांचा मोठा प्रभाव असल्याने आरोग्यासाठी हानिकारक पदार्थांचे समर्थन करू नये, असे आवाहन त्यांनी केले.

‘खरा स्टार तोच, जो प्रकाश पसरवतो’

राष्ट्रपती मुर्मू यांनी लोकप्रिय कलाकार अनुशासित आणि निरोगी जीवनशैलीबाबत बोलतात, तेव्हा देशातील मुले आणि तरुण त्यांचे अनुकरण करतात, असे सांगितले. त्यामुळे आरोग्यासाठी हानिकारक पदार्थांचे endorsement करू नये, असे त्यांनी आवाहन केले. “Star वही है जो रोशनी फैलाए, अंधेरा नहीं,” असेही त्यांनी म्हटले.

राष्ट्रपतींच्या या भूमिकेचा संदर्भ देत तुकाराम मुंढे यांनी कलाकारांच्या जाहिरातींबाबत FDAची भूमिका स्पष्ट केली. त्यांच्या मते, एखाद्या कलाकाराचा मोठा चाहतावर्ग किंवा प्रभाव असला तरी त्याला कायद्यापेक्षा वेगळे स्थान मिळत नाही. जाहिरातीमुळे जनतेच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकत असल्याने जाहिरातदाराचीही जबाबदारी असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

शाहरुख, अजय आणि टायगरला नोटिसा

महाराष्ट्र FDAच्या मुंबई विभागाने ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी शाहरुख खान, अजय देवगण आणि टायगर श्रॉफ यांना ‘विमल इलायची’ जाहिरातीप्रकरणी कारणे दाखवा नोटिसा बजावल्या. FDAच्या म्हणण्यानुसार, या जाहिरातीमधून महाराष्ट्रात प्रतिबंधित असलेल्या विमल पान मसाला ब्रँडचे अप्रत्यक्ष किंवा ‘surrogate’ प्रमोशन होत असल्याचा प्रथमदर्शनी आक्षेप आहे. तिघांना १५ दिवसांत स्पष्टीकरण देण्यास सांगण्यात आले होते.

या नोटिशींमध्ये अन्न सुरक्षा व मानके कायद्याच्या कलम २४ अंतर्गत दिशाभूल करणाऱ्या जाहिरातींवरील निर्बंधांचा आणि कलम ५३ अंतर्गत दंडाच्या तरतुदीचा संदर्भ देण्यात आला आहे. कलम ५३ अंतर्गत दिशाभूल करणाऱ्या खाद्य जाहिरातीच्या प्रकाशनाशी संबंधित व्यक्तीवर १० लाख रुपयांपर्यंत दंडाची तरतूद असल्याचे वृत्त आहे.

‘माझ्यासाठी ते केवळ जाहिरातदार’

NDTVशी बोलताना मुंढे यांनी कलाकारांच्या स्टारडमपेक्षा कायदेशीर जबाबदारीला महत्त्व असल्याचे स्पष्ट केले. “तुमच्यासाठी ते मोठे स्टार असतील; मात्र माझ्यासाठी ते या प्रकरणातील केवळ जाहिरातदार आहेत,” अशी भूमिका त्यांनी मांडली. कायद्यानुसार कारवाई सुरू असून कायदा आपले काम करेल, असेही त्यांनी सांगितले.

या प्रकरणात तिघांपैकी दोघांनी नोटिसांना उत्तर दिल्याचे आणि एका कलाकाराने उत्तर न दिल्याने त्याच्याविरोधात adjudication व prosecution प्रक्रिया सुरू करण्यात आल्याचे मुंढे यांनी १८ सप्टेंबर रोजी सांगितले. कोणत्या कलाकाराने उत्तर दिले नाही, हे त्यांनी स्पष्ट केलेले नाही.

दरम्यान, १४ सप्टेंबर रोजी दिल्ली उच्च न्यायालयाने ‘विमल इलायची’च्या निर्मात्याशी संबंधित FDA नोटिसांना आव्हान देणारी याचिका अधिकारक्षेत्राच्या कारणावरून फेटाळल्याचे वृत्त आहे.