साखरेच्या दरवाढीने ग्राहकांच्या खिशाला फटका

उत्पादन घट, आयात आणि साठेबाजीच्या आरोपांनी सरकारसमोर प्रश्न

मुंबई : देशातील साखरेच्या वाढत्या दरामुळे ग्राहकांच्या चिंतेत भर पडली आहे. 20 जुलै रोजी साखरेचा सरासरी दर 48.18 रुपये किलो होता. तो 20 ऑगस्टपर्यंत वाढून 55.70 रुपये किलोवर पोहोचला. अवघ्या महिनाभरात झालेल्या या वाढीमुळे चहा, मिठाई, बेकरी तसेच इतर खाद्यपदार्थांच्या किमतींवरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

यंदा देशातील साखर उत्पादनात मोठी घट होण्याचा अंदाज आहे. सुरुवातीला सुमारे 343 लाख टन उत्पादनाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. मात्र, Red Rot, Top Borer, अतिवृष्टी आणि शेतात पाणी साचणे यांसारख्या कारणांमुळे उत्पादन सुमारे 306 लाख टनांपर्यंत घटण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. म्हणजेच अंदाजित उत्पादनात सुमारे 37 लाख टनांची घट होण्याची शक्यता आहे.

दरम्यान, साखरेच्या दरवाढीसाठी इथेनॉल उत्पादनाला जबाबदार धरता येणार नसल्याचे सरकारकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे. इथेनॉलसाठी वळविलेल्या साखरेचा हिस्सा 2022-23 मधील सुमारे 12 टक्क्यांवरून 2025-26 मध्ये 9 टक्क्यांवर आला आहे. तसेच देशातील मोठ्या प्रमाणातील इथेनॉल उत्पादन आता धान्य, विशेषतः मक्यापासून होत असल्याचे सरकारचे म्हणणे आहे.

दहा लाख टन कच्च्या साखरेची शुल्कमुक्त आयात

देशांतर्गत पुरवठा सुरळीत ठेवण्यासाठी केंद्र सरकारने जवळपास दशकभरानंतर 10 लाख टन कच्ची साखर शुल्कमुक्त आयात करण्याचा निर्णय घेतला आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारातील परिस्थिती पाहता या आयातीतील मोठा हिस्सा ब्राझीलमधून येण्याची शक्यता आहे. वाहतूक कालावधी लक्षात घेता आयात केलेली साखर ऑक्टोबरच्या आसपास देशात उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे.

सरकारच्या म्हणण्यानुसार, नवीन गाळप हंगाम सुरू होईपर्यंत देशात पुरेसा साखर साठा उपलब्ध आहे. मात्र, बाजारातील वाढते दर पाहता पुरवठा आणि प्रत्यक्ष उपलब्ध साठ्याबाबत प्रश्न उपस्थित होत आहेत.

व्यापाऱ्यांवर स्टॉक लिमिट

साखरेच्या साठेबाजीमुळे कृत्रिम टंचाई निर्माण होत असल्याचा संशय व्यक्त करत सरकारने व्यापाऱ्यांवर निर्बंध लागू केले आहेत. 1 ऑगस्ट ते 30 नोव्हेंबर या कालावधीत साखर व्यापाऱ्यांना 400 टनांपेक्षा अधिक साठा ठेवण्यास मर्यादा घालण्यात आली आहे. तसेच 1 सप्टेंबरपासून मोठ्या प्रमाणात साखर वापरणाऱ्या ग्राहकांनाही 15 दिवसांपेक्षा अधिक साठा ठेवता येणार नाही.

दरम्यान, स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे नेते राजू शेट्टी यांनी साखरेच्या दरवाढीमागे 20 ते 22 हजार कोटी रुपयांचा गैरव्यवहार असल्याचा आरोप केला आहे. देशात पुरेसा साखर साठा असतानाही कृत्रिम टंचाई निर्माण केली जात असल्याचा त्यांचा दावा आहे. मात्र, या आरोपांची स्वतंत्र पुष्टी झालेली नाही.

‘साखर 100 रुपये किलो होईल’ हा दावा अतिशयोक्त

साखरेचा दर भविष्यात 100 रुपये किलोपर्यंत पोहोचेल, असा कोणताही अधिकृत अंदाज सध्या सरकारकडून व्यक्त करण्यात आलेला नाही. मात्र, उत्पादनातील घट, जागतिक बाजारातील तुटवडा, आयातीला लागणारा वेळ आणि देशांतर्गत बाजारातील साठेबाजी यामुळे दरावर दबाव कायम राहू शकतो.

साखरेच्या दरवाढीचा परिणाम केवळ घरगुती ग्राहकांपुरता मर्यादित राहणार नसून मिठाई, बेकरी, हॉटेल, शीतपेय आणि इतर खाद्य उद्योगांवरही होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे साखरेचा पुरवठा सुरळीत ठेवणे, साठेबाजीवर नियंत्रण आणणे आणि शेतकरी व ग्राहक या दोन्ही घटकांचे हित जपणे, हे सरकारसमोरचे मोठे आव्हान ठरणार आहे.