शारदा एज्युकेशन सोसायटीच्या अँबर इंटरनॅशनल स्कूलमध्ये मुंबई व ठाण्यातील पहिल्या ‘स्पेस अँड इनोव्हेशन लॅब’चे लोकार्पण

पद्मविभूषण डॉ. रघुनाथ माशेलकर करतील उद्घाटन आणि देतील पाठबळ

मुंबई: मुंबई आणि ठाण्याच्या शैक्षणिक व वैज्ञानिक क्षेत्रात नवे पर्व सुरू करणाऱ्या ऐतिहासिक घडामोडीत, शारदा एज्युकेशन सोसायटीच्या अँबर इंटरनॅशनल स्कूलच्या उच्चस्तरीय प्रतिनिधीमंडळाने भारतातील नामांकित वैज्ञानिक, नवोन्मेषप्रवर्तक आणि पद्मविभूषण पुरस्कार विजेते डॉ. रघुनाथ माशेलकर यांच्या निवासस्थानी भेट दिली. या प्रतिनिधीमंडळात डॉ. प्रदीप धवळ (विश्वस्त), डॉ. प्रतिक मुणगेकर (संचालक – संशोधन, नवोन्मेष व आंतरराष्ट्रीयीकरण, तसेच संचालक – स्पेस अँड इनोव्हेशन लॅब) आणि श्री. कल्पेश जाधव (लॅब मॅनेजर व कार्यक्रम आऊटरीच प्रमुख) यांचा समावेश होता.

या भेटीचा उद्देश डॉ. माशेलकर यांना मुंबई आणि ठाण्यातील पहिल्या ‘स्पेस अँड इनोव्हेशन लॅब’च्या उद्घाटनासाठी प्रमुख पाहुणे म्हणून आमंत्रित करणे हा होता. त्यानंतर झालेली जवळपास दोन तासांची चर्चा ही विज्ञान, तंत्रज्ञान, नवोन्मेष, उद्योजकता आणि भारताच्या भविष्यातील ज्ञानआधारित अर्थव्यवस्था या विषयांवरील प्रेरणादायी संवादसत्र ठरली.

संवादाच्या सुरुवातीला डॉ. माशेलकर यांनी स्पष्ट केले की भारताचा भविष्यातील मार्ग हा ‘ज्ञानाची अर्थव्यवस्था’ उभारण्यावर आधारित असला पाहिजे – जिथे ज्ञान हे सर्वात मौल्यवान चलन ठरेल आणि जिथे मानवी कल्पकता व बौद्धिक भांडवल हे भौतिक संसाधनांपेक्षा जास्त महत्त्वाचे ठरेल. नैसर्गिक साधनसंपत्ती मर्यादित असते, पण कल्पनाशक्ती आणि सर्जनशीलता या अमर्याद असतात, आणि हाच भारताला जागतिक पातळीवर नेतृत्व मिळवून देणारा मार्ग आहे, असे त्यांनी नमूद केले.

उद्योजकतेवर बोलताना त्यांनी तिचे फायदे आणि तोटे दोन्ही सांगितले. प्रेरणादायी यशोगाथांचा उल्लेख करताना त्यांनी अल्पकालीन नफा आणि अस्थिर व्यावसायिक पद्धतींच्या धोक्यांबाबतही इशारा दिला. भारताच्या GDPची तुलना करताना त्यांनी काही आघाडीच्या अमेरिकन तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या वार्षिक उत्पन्नाशी साधर्म्य दाखवले – कधी कधी एका कंपनीचे उत्पन्न भारताच्या काही क्षेत्रांतील GDP इतकेच असते. मात्र त्यांनी हे निराश होण्याचे कारण नसून सकारात्मक कृतीसाठीचे आवाहन असल्याचे सांगितले: भारताकडे प्रचंड प्रतिभा, तरुणाईची ऊर्जा आणि दृष्टी आहे, जी हा अंतर ethically आणि टिकाऊ मार्गाने भरून काढू शकते.

त्यांनी ठामपणे सांगितले की नैतिक नवोन्मेष – म्हणजे प्रामाणिकपणा, सर्वसमावेशकता आणि टिकाऊपणावर आधारित नवोन्मेष – हाच एकमेव खरा मार्ग आहे. “फक्त जलद गतीने वाढणे नव्हे, तर योग्य पद्धतीने वाढणे” हेच महत्त्वाचे आहे, असे ते म्हणाले. शिक्षण आणि संशोधन हे मूल्यांसोबत चालले पाहिजे, ज्यामुळे प्रगती ही संपूर्ण समाजाला उन्नत करणारी आणि कुणालाही मागे न टाकणारी ठरेल.

त्यांनी स्वतः मांडलेले सुप्रसिद्ध तत्त्व पुन्हा अधोरेखित केले – “अधिकांसाठी, कमी साधनांतून, अधिक निर्माण करणे” – म्हणजेच कमी संसाधनांतून जास्तीत जास्त परिणाम घडवून आणणे, आणि तेही अधिकाधिक लोकांच्या हितासाठी. त्यांनी शैक्षणिक संस्थांना आवाहन केले की विद्यार्थ्यांमध्ये ही विचारसरणी रुजवावी – त्यांना केवळ नोकरी करणारे नव्हे, तर नोकऱ्या निर्माण करणारे आणि खरी जीवनातील समस्यांचे समाधान करणारे बनवावे.

बैठकीच्या शेवटी डॉ. माशेलकर यांनी स्पेस अँड इनोव्हेशन लॅबच्या उद्घाटनासाठीचे आमंत्रण आनंदाने स्वीकारले आणि शारदा एज्युकेशन सोसायटीला आपला पूर्ण पाठिंबा देण्याचे आश्वासन दिले. या धाडसी उपक्रमाबद्दल त्यांनी अभिनंदन करताना विश्वास व्यक्त केला की ही लॅब भविष्यातील नवनिर्माते, नेते आणि परिवर्तनकर्त्यांना घडवणारे केंद्र बनेल.

स्पेस अँड इनोव्हेशन लॅब ही अत्याधुनिक सुविधा असून विद्यार्थ्यांना अवकाश विज्ञान, रोबोटिक्स, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि आंतरविषयक संशोधन यांचा अभ्यास करण्याची संधी मिळेल – ज्यामुळे ते जागतिक दृष्टीकोन ठेवून, नैतिकतेने वागून, निर्भयपणे नवोन्मेष करतील.

डॉ. माशेलकर यांचे आशीर्वाद, शारदा एज्युकेशन सोसायटीची बांधिलकी आणि पुढील पिढीचा उत्साह यांच्या जोरावर, मुंबई आणि ठाणे हे ज्ञानाधारित, नैतिक आणि टिकाऊ नवोन्मेषाच्या नव्या युगाचे स्वागत करण्यास सज्ज आहेत.