निकृष्ट औषधांवर हायकोर्टाची कडक टिप्पणी; FDA च्या दिरंगाईवर ताशेरे

औषध तपासणीतील त्रुटींमुळे जनतेच्या आरोग्याला धोका; नागपूर खंडपीठाची चिंता

मुंबई: मुंबई उच्च न्यायालयाच्या नागपूर खंडपीठाने बाजारात विक्री होणाऱ्या निकृष्ट दर्जाच्या औषधांबाबत तीव्र चिंता व्यक्त करत औषध विभाग व संबंधित अधिकाऱ्यांच्या कामकाजावर कठोर शब्दांत ताशेरे ओढले आहेत. औषध विभागातील त्रुटींचा फायदा निकृष्ट औषधे तयार करणाऱ्या उत्पादकांना होत असून, त्याचा थेट परिणाम जनतेच्या आरोग्यावर होत असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले.

काय आहे प्रकरण?

‘लाईव्ह लॉ’च्या वृत्तानुसार, एम/एस ऑस्कर रेमेडीज प्रा. लि.चे संचालक अश्वनी लांबा व इतरांनी दाखल केलेल्या फौजदारी रिट याचिकेवर न्यायमूर्ती एम. एम. नेर्लीकर यांच्या खंडपीठासमोर सुनावणी झाली.

गडचिरोली येथील मुख्य न्यायिक दंडाधिकाऱ्यांच्या न्यायालयात कथित निकृष्ट औषधनिर्मितीप्रकरणी सुरू असलेली फौजदारी कारवाई रद्द करण्याची मागणी याचिकेत करण्यात आली होती.

नियम ४५ बाबत हायकोर्टाचे स्पष्ट मत

न्यायालयाने औषध व सौंदर्यप्रसाधने नियम, १९४५ मधील नियम ४५चा सविस्तर अभ्यास करत महत्त्वाचे निरीक्षण नोंदवले.

औषधाचा नमुना मिळाल्यानंतर ६० दिवसांत अहवाल देणे शासकीय विश्लेषकावर बंधनकारक असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले. ही मुदत पाळता येत नसेल, तर त्या कालावधीतच ठोस कारणांसह मुदतवाढ मागणे आवश्यक आहे.

निर्धारित कालमर्यादा ओलांडल्यानंतर किंवा मुदत संपल्यानंतर मागितलेली मुदतवाढ ग्राह्य धरता येत नाही, आणि अशा परिस्थितीत फौजदारी कारवाई पुढे चालू ठेवता येणार नाही, असा ठाम निर्णय न्यायालयाने दिला.

FDA च्या दिरंगाईवर बोट

उत्पादकाला नोटीस देण्यासाठी तब्बल चार महिन्यांचा विलंब झाल्याबाबत न्यायालयाने तीव्र नाराजी व्यक्त केली. १९ एप्रिल २०२३ रोजी नोटीस देण्यात आल्याचे निदर्शनास आणत, ही प्रशासनाची गंभीर दिरंगाई असल्याचे न्यायालयाने नमूद केले.

अन्न व औषध प्रशासनाला दिलेल्या ठोस सूचना

याचिकाकर्त्यांविरोधातील फौजदारी कारवाई रद्द करताना, न्यायालयाने महाराष्ट्र FDA आयुक्तांना तीन महिन्यांत अंमलात आणावयाच्या सूचना दिल्या आहेत :

नियम ४५ मधील कालमर्यादांचे काटेकोर पालन

नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या अधिकाऱ्यांवर कठोर कारवाई

कामाचा ताण असल्यास अधिक प्रयोगशाळा उभारण्याची शासनाला शिफारस

६० दिवसांत अहवाल शक्य नसल्यास तात्काळ लेखी कारणांसह मुदतवाढ मागणे

औषध नमुने व अहवालांसाठी रिअल-टाईम ऑनलाइन प्रणाली विकसित करणे

संपूर्ण तपासणी प्रक्रिया वेबवर उपलब्ध करून देणे

औषध खरे की नकली? अशी करा ओळख

निकृष्ट औषधांपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी नागरिकांनी खालील बाबी तपासाव्यात

पॅकेजिंग तपासा

प्रिंटिंग स्पष्ट, स्वच्छ आणि ठळक आहे का, हे पाहा. बनावट औषधांवर अक्षरे फिकट किंवा धूसर असतात.

कंपनीचा लोगो पाहा

मूळ औषधांवर लोगो स्पष्ट व अचूक असतो. नकली औषधांवर लोगो वेगळा किंवा तिरपा दिसू शकतो.

महत्त्वाची माहिती वाचा

मॅन्युफॅक्चरिंग डेट, एक्सपायरी डेट, बॅच नंबर व MRP स्पष्ट छापलेले आहेत का, याची खात्री करा.

QR कोडने करा खात्री

बहुतांश मूळ औषधांच्या पॅकेजिंगवर QR कोड असतो.

मोबाईलमधील कॅमेरा किंवा QR स्कॅनरने कोड स्कॅन करा.

योग्य औषध असल्यास कंपनीचे नाव, उत्पादन तारीख, बॅच नंबर अशी माहिती दिसते

माहिती न आल्यास किंवा चुकीची माहिती दिसल्यास औषध बनावट असण्याची शक्यता असते