हाऊस ऑफ कॉमन्समध्ये सोहळा, पण पुरस्कार ब्रिटिश संसदेचा नाही! ‘वर्ल्ड लीडरशिप’ची खरी कुंडली कोण उघडणार?

एकनाथ शिंदेंच्या ‘Statesmanship Award’भोवती पारदर्शकतेचे सवाल; जुनी संस्था आणि २०२४ मध्ये स्थापन झालेल्या नव्या कंपनीत फरक

लंडन : महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांना लंडनमधील हाऊस ऑफ कॉमन्समध्ये ‘Statesmanship Award’ प्रदान करण्यात आला. World Leadership Forumकडून हा सन्मान देण्यात आल्याचे वृत्त आहे. मात्र, हाऊस ऑफ कॉमन्समध्ये कार्यक्रम झाला म्हणून हा पुरस्कार ब्रिटिश संसद किंवा ब्रिटिश सरकारचा अधिकृत पुरस्कार आहे, असा अर्थ काढता येत नाही. उपलब्ध वृत्तांनुसार हा सन्मान आयोजक संस्थेकडून देण्यात आला आहे.

याच पार्श्वभूमीवर ‘World Leadership Forum’ या नावाभोवती काही महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित होत आहेत. विशेषतः या नावाची जुनी संस्था आणि सध्या कार्यरत असलेली World Leadership Forum Limited या दोन स्वतंत्र संस्थांमध्ये गल्लत होऊ नये, हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे.

नाव जुने, कंपनी नवी!

यूकेमधील कंपनी नोंदीनुसार World Leadership Forum Limited ही कंपनी ९ सप्टेंबर २०२४ रोजी नोंदणीकृत झाली असून तिचा कंपनी क्रमांक 15944560 आहे. तिचा नोंदणीकृत पत्ता 134 Buckingham Palace Road, London, SW1W 9SA असा आहे. कंपनी सक्रिय असल्याची नोंद उपलब्ध आहे.

कंपनीच्या नियंत्रणासंदर्भातील उपलब्ध नोंदीनुसार Nachiket Laxmikant Joshi यांच्याकडे ७५ टक्क्यांपेक्षा अधिक समभाग व मतदानाधिकार असल्याचे नमूद आहे.

मात्र, याच नावाशी साधर्म्य असलेली पूर्वीची World Leadership Forum Ltd ही जुनी संस्था आणि २०२४ मध्ये स्थापन झालेली World Leadership Forum Limited ही एकच संस्था आहे, असा निष्कर्ष केवळ नावाच्या साम्यामुळे काढता येणार नाही.

हाऊस ऑफ कॉमन्स म्हणजे ब्रिटिश सरकारचा पुरस्कार नव्हे

या प्रकरणातील सर्वात महत्त्वाचा फरक म्हणजे कार्यक्रमाचे ठिकाण आणि पुरस्कार देणारी संस्था.

हाऊस ऑफ कॉमन्समध्ये कार्यक्रम आयोजित झाला असला, तरी त्यामुळे त्या कार्यक्रमातील पुरस्कार ब्रिटिश संसदेकडून देण्यात आला, असे आपोआप सिद्ध होत नाही. उपलब्ध वृत्तांमध्ये Statesmanship Award हा World Leadership Forumकडून देण्यात आल्याचे स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे.

त्यामुळे ‘ब्रिटिश संसदेने एकनाथ शिंदेंना Statesmanship Award दिला’ असे सरसकट म्हणण्याऐवजी ‘हाऊस ऑफ कॉमन्समध्ये झालेल्या कार्यक्रमात World Leadership Forumकडून शिंदेंना Statesmanship Award’ असे म्हणणे अधिक अचूक ठरेल.

पुरस्कारावर संशयाचा ठपका नाही; पण पारदर्शकतेचे प्रश्न कायम

उपलब्ध माहितीतून हा पुरस्कार बनावट आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. तसेच शिंदे यांनी पुरस्कारासाठी पैसे दिले किंवा पुरस्कार विकत घेतला, असे सिद्ध करणारा ठोस पुरावाही समोर आलेला नाही.

मात्र, पुरस्काराची प्रतिष्ठा आणि विश्वासार्हता कायम ठेवण्यासाठी काही मूलभूत प्रश्नांची उत्तरे मिळणे आवश्यक आहे.

Statesmanship Awardची निवड प्रक्रिया काय आहे?

पुरस्कारासाठी ज्युरी कोण होती?

निवडीचे निकष काय होते?

नामांकन कोणी केले?

यापूर्वी हा पुरस्कार कोणाला देण्यात आला?

पुरस्कारासाठी कोणतेही शुल्क किंवा प्रायोजकत्व होते का?

कार्यक्रमाचा खर्च कोणी केला?

World Leadership Forum आणि कार्यक्रमातील इतर आयोजक संस्थांमधील संबंध काय?

हाऊस ऑफ कॉमन्समधील कार्यक्रमासाठी कोणती अधिकृत प्रक्रिया पार पडली?

हा पुरस्कार ब्रिटिश संसदेचा आहे की आयोजक संस्थेचा?

हे प्रश्न विचारणे म्हणजे पुरस्काराचा अवमान नव्हे. उलट, पुरस्काराची विश्वासार्हता अधिक मजबूत करण्यासाठीच अशी माहिती सार्वजनिक होणे आवश्यक आहे.

‘आंतरराष्ट्रीय’ ठसा आणि प्रतिमानिर्मितीचा प्रश्न

राजकीय व्यक्तिमत्त्वाला लंडनमध्ये, त्यातही हाऊस ऑफ कॉमन्ससारख्या ठिकाणी पुरस्कार मिळणे निश्चितच मोठ्या प्रसिद्धीचा विषय ठरतो. शिंदे यांच्या यूके दौऱ्यात विविध कार्यक्रमांमध्ये त्यांना सन्मानित करण्यात आले असून Statesmanship Award हा त्यातील एक सन्मान होता.

मात्र, अशा वेळी कार्यक्रमाचे ठिकाण, पुरस्कार देणारी संस्था आणि त्या संस्थेची पार्श्वभूमी या तीनही बाबी वेगवेगळ्या तपासणे आवश्यक ठरते.

विशेषतः ‘World Leadership Forum’ या नावामुळे जुनी संस्था आणि सध्याची कंपनी यांच्यातील संबंध काय आहेत, हा प्रश्नही स्पष्ट होणे गरजेचे आहे.

पत्रकारितेची कसोटी नेमकी इथेच!

या पुरस्कारावरून कोणताही गैरप्रकार झाला, असा निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल. पण त्याच वेळी केवळ भव्य ठिकाण, आंतरराष्ट्रीय नाव आणि पुरस्काराची आकर्षक उपाधी पाहून त्याला ब्रिटिश संसदेचा अधिकृत सन्मान मानणेही योग्य ठरणार नाही.

पुरस्कार खरा आहे की नाही, एवढाच प्रश्न नाही; पुरस्काराची प्रक्रिया किती पारदर्शक आहे, हा त्याहून महत्त्वाचा प्रश्न आहे.

आयोजकांनी निवड प्रक्रिया, ज्युरी, निकष आणि पुरस्काराची संस्थात्मक पार्श्वभूमी सार्वजनिक केली, तर या सन्मानाभोवती निर्माण होणारे अनेक प्रश्न आपोआप दूर होऊ शकतात.

शेवटी प्रश्न एकच…

हाऊस ऑफ कॉमन्सचे व्यासपीठ वेगळे, ब्रिटिश संसदेचा अधिकृत पुरस्कार वेगळा आणि आयोजक संस्थेचा पुरस्कार वेगळा.

म्हणूनच लंडनच्या झगमगाटापलीकडे पाहून प्रश्न विचारणे आवश्यक आहे.

‘Statesmanship Award’ची खरी प्रतिष्ठा ठरवणारी गोष्ट हाऊस ऑफ कॉमन्सची भव्य पार्श्वभूमी आहे की पुरस्कारामागची पारदर्शक प्रक्रिया.