शेखचिल्लींच्या विकासात गुदमरतेय मुंबई; निसर्ग, नागरिक आणि नियोजनाचा प्रश्न

मुंबई: मुंबईच्या विकासाच्या नावाखाली सुरू असलेल्या अनियोजित बांधकामांमुळे शहराचा नैसर्गिक समतोल ढासळत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे. खारफुटींचा नाश, मोकळ्या जागांचे कमी होत चाललेले प्रमाण आणि मोठ्या पायाभूत प्रकल्पांमुळे मुंबईकरांच्या सुरक्षेचा व भविष्यातील अस्तित्वाचा प्रश्न निर्माण झाला असल्याची भावना स्थानिक नागरिकांमध्ये वाढत आहे.

मुंबई विकास आराखडा २०३४ अंतर्गत शहराचा सर्वांगीण विकास, पायाभूत सुविधा सुधारणा आणि वाढत्या लोकसंख्येला तोंड देण्यासाठी विविध योजना आखण्यात आल्या आहेत. मात्र प्रत्यक्षात विकासाच्या नावाखाली निसर्गावर मोठ्या प्रमाणात आक्रमण होत असल्याची टीका होत आहे. शहरातील खारफुटी, दलदलीची जमीन आणि जलस्रोत यांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाल्यामुळे पावसाळ्यात पूरस्थिती अधिक गंभीर होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

१९९५ ते २००५ या कालावधीत मुंबईने जवळपास ४० टक्के खारफुटी गमावल्याचे अभ्यासातून समोर आले आहे. या नैसर्गिक संरक्षण कवचाच्या नाशामुळे मुसळधार पावसाच्या वेळी पाणी साचण्याच्या समस्या अधिक वाढत आहेत. कोस्टल रोडसारख्या मोठ्या प्रकल्पांमुळे नैसर्गिक निचरा व्यवस्थेवर परिणाम होत असल्याचीही चर्चा आहे.

दादर, गिरगाव, लालबाग, परळ यांसारख्या जुन्या भागांमध्ये विकासाच्या प्रक्रियेत मूळ रहिवाशांचा आणि पारंपरिक वाड्या-चाळींचा प्रश्न कायम आहे. कोळीवाडे, गावठाण आणि स्थानिक समाजाच्या पुनर्वसनाबाबत स्पष्ट व प्रभावी नियोजन नसल्याची नाराजी नागरिक व्यक्त करत आहेत. काही ठिकाणी विकासक आणि प्रशासन यांच्यातील संगनमतामुळे नागरिकांच्या तक्रारींकडे दुर्लक्ष होत असल्याचेही आरोप होत आहेत.

दरम्यान, शहरात सुरू असलेल्या रिअल इस्टेट प्रकल्पांमुळे बांधकाम क्षेत्रात मोठी उलाढाल होत असली तरी पर्यावरणीय संतुलन आणि शाश्वत विकास या मुद्द्यांवर गंभीरपणे विचार करण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे. वाढते शहरीकरण, हवामान बदल आणि समुद्राची वाढती पातळी यामुळे भविष्यात मुंबईसमोर मोठी आव्हाने उभी राहू शकतात.

त्यामुळे विकास आणि पर्यावरण यामध्ये समतोल राखणारे धोरण राबवणे, खारफुटी व नैसर्गिक क्षेत्रांचे संरक्षण करणे आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देणारे नियोजन करणे आवश्यक असल्याचे मत तज्ज्ञ आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांकडून व्यक्त केले जात आहे.मुंबईचा विकास हा केवळ कंक्रीटच्या इमारतींमध्ये नव्हे, तर निसर्ग आणि नागरिकांच्या सुरक्षित भविष्यात दिसला पाहिजे, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.