हार्मोनल बदलांमुळे महिलांमध्ये मायग्रेनचा धोका अधिक

मायग्रेन हा तीव्र आणि दीर्घकाळ त्रास देणारा डोकेदुखीचा आजार असून तो पुरुषांच्या तुलनेत महिलांमध्ये अधिक प्रमाणात आढळतो. तज्ञांच्या मते, महिलांच्या शरीरातील हार्मोनल बदल हे यामागील प्रमुख कारण आहे. विशेषतः इस्ट्रोजेन या संप्रेरकातील चढ-उतारांमुळे मायग्रेनचा झटका येण्याची शक्यता वाढते.

मासिक पाळीच्या आधी इस्ट्रोजेनची पातळी अचानक घटते. त्यामुळे अनेक महिलांना या काळात डोकेदुखी, मळमळ, प्रकाश व आवाज सहन न होणे, चिडचिडेपणा अशी मायग्रेनची लक्षणे जाणवतात. तसेच पौगंडावस्था, गर्भधारणेनंतर आणि रजोनिवृत्तीच्या काळात हार्मोन्समध्ये मोठे बदल होत असल्याने मायग्रेनचा त्रास वाढू शकतो. मात्र गर्भधारणेच्या शेवटच्या टप्प्यात इस्ट्रोजेन स्थिर राहत असल्याने काही महिलांमध्ये मायग्रेनचा त्रास कमी झाल्याचे आढळते.

महिलांमध्ये मायग्रेनचे हल्ले तुलनेने जास्त काळ टिकतात. या काळात तीव्र डोकेदुखीसोबत मळमळ, उलट्या तसेच प्रकाश व आवाजामुळे अधिक अस्वस्थता निर्माण होते. उपचारासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने पॅरासिटामोलसारखी वेदनाशामक औषधे तसेच मायग्रेन-विशिष्ट औषधे दिली जातात. मायग्रेन वारंवार होत असल्यास प्रतिबंधात्मक उपचार किंवा आधुनिक थेरपी सुचवली जाते.

हार्मोनल असंतुलनाचा परिणाम केवळ मायग्रेनपुरताच मर्यादित राहत नाही. त्यामुळे मासिक पाळीतील अनियमितता, अतिरक्तस्राव, वजन वाढ, चेहऱ्यावर मुरुमे, केस गळणे, थकवा आणि झोपेच्या समस्या उद्भवतात. मानसिक आरोग्यावरही त्याचा परिणाम होऊन मूड स्विंग्स, चिडचिड, अस्वस्थता आणि नैराश्य वाढू शकते. पीसीओडी (PCOD), थायरॉईड तसेच मेनोपॉजदरम्यान होणारे त्रास हेही हार्मोनल बदलांचे परिणाम असल्याचे तज्ञ सांगतात.

तज्ञांच्या मते, मायग्रेन नियंत्रणासाठी योग्य आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप, तणाव कमी ठेवणे आणि मायग्रेन कशामुळे होतो हे ओळखण्यासाठी ‘हेडेक डायरी’ ठेवणे उपयुक्त ठरते. मासिक पाळी, गर्भधारणा आणि रजोनिवृत्तीशी संबंधित आरोग्य समस्यांबाबत महिलांनी डॉक्टरांशी मोकळेपणाने चर्चा करावी, असेही आवाहन करण्यात आले आहे.

(सोशल मीडियावरून साभार)