वडिलोपार्जित जमीन, मालमत्ता विकण्याचा अधिकार कोणाला असतो, नियम, कायदा काय सांगतो

मुंबई: वडिलोपार्जित संपत्तीची विक्री करताना अनेक कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण कराव्या लागतात. जर योग्य नियम पाळले नाहीत, तर ती विक्री अवैध ठरू शकते आणि भविष्यात वाद होऊ शकतात. त्यामुळे, वारसाहक्काने मिळालेल्या मालमत्तेवर कोणाचा हक्क असतो आणि ती विकण्यासाठी कोणत्या अटींचे पालन करावे लागते, हे समजून घेणे आवश्यक आहे.

वडिलोपार्जित मालमत्ता म्हणजे काय?

वडिलोपार्जित संपत्ती ही पूर्वजांकडून मिळालेली संपत्ती असते, जी चार पिढ्यांपर्यंत विभागली गेलेली नसते. या मालमत्तेवर कुटुंबातील सर्व वारसांचा समान हक्क असतो.

मालमत्तेचे प्रकार

व्यक्तिगत संपत्ती: जी एखाद्या व्यक्तीने स्वतः मिळवलेली किंवा भेट, दान, अथवा वारशाने मिळालेली असते.

वंशपरंपरागत संपत्ती: जी पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली असते आणि सर्व वारसांना तिच्यावर समान हक्क असतो.

वंशपरंपरागत मालमत्ता विकण्याचे नियम

सर्व वारसांची संमती आवश्यक आहे

वडिलोपार्जित मालमत्ता विकण्यासाठी सर्व वारसांची लेखी संमती आवश्यक आहे.

मुलगा, मुलगी, पत्नी, आई-वडील आणि इतर वारस यांचा समान हक्क असतो.

जर कुठलाही वारस विक्रीला विरोध करत असेल, तर संपत्ती विकता येणार नाही.

कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते

संमती मिळाल्यानंतर विक्रीसाठी आवश्यक दस्तऐवज तयार करणे गरजेचे आहे.

संपत्तीच्या विक्रीची अधिकृत नोंदणी (Registration) करणे बंधनकारक आहे.

कर आणि सरकारी शुल्क भरावे लागते.

संमतीशिवाय मालमत्ता विकल्यास काय होईल?

जर वारसांची संमती न घेता मालमत्ता विकली गेली, तर ती विक्री अवैध ठरू शकते.

विरोध करणारे वारस न्यायालयात दावा दाखल करू शकतात.

न्यायालय विक्री रद्द करण्याचा आदेश देऊ शकते.

वारसांचे कायदेशीर हक्क

समान हक्क असतो

हिंदू वारसा कायदा 1956 आणि 2005 नुसार मुलगा आणि मुलगी दोघांनाही समान हक्क आहेत.

पत्नी, विधवा आई आणि नातू यांनाही हक्क आहे.

महिलांचा अधिकार

पूर्वी फक्त पुरुष वारसांना संपत्तीचा हक्क होता, परंतु 2005 च्या सुधारणेनुसार मुलींचाही संपत्तीवर तितकाच हक्क आहे.

कोणत्याही महिलेला तिच्या संमतीशिवाय वारसाहक्काची मालमत्ता विक्रीस लावता येणार नाही.

न्यायालयात दावा दाखल करण्याचा अधिकार 

जर कुणी नियम न पाळता संपत्ती विकली, तर इतर वारस न्यायालयात हरकत घेऊ शकतात.

न्यायालय ती विक्री रद्द करू शकते आणि संपत्ती पुन्हा वारसांकडे परत जाऊ शकते.

वंशपरंपरागत संपत्ती विकताना घ्यावयाची काळजी

सर्व वारसांची संमती घ्या

कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण करा

संपत्तीचे बाजार मूल्यांकन करा

विक्रीपूर्वी कायदेशीर सल्ला घ्या

महत्वाचे निष्कर्ष

वडिलोपार्जित मालमत्ता विकण्यासाठी सर्व वारसांची संमती आवश्यक आहे.

मुलगा आणि मुलगी दोघांनाही समान हक्क आहेत.

संमतीशिवाय संपत्ती विकल्यास ती विक्री अवैध ठरू शकते.

कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण न केल्यास वाद निर्माण होऊ शकतो.

म्हणूनच, वडिलोपार्जित संपत्ती विकताना योग्य कायदेशीर प्रक्रिया पाळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.