पक्षाघात आणि आधुनिक उपचार

मेंदूच्या काही भागाला होणाऱ्या रक्तपुरवठ्यात अडथळा निर्माण झाल्याने व त्यामुळे मेंदूच्या कार्यात बिघाड झाल्याने होणारा हा आजार म्हणजे पक्षाघात (स्ट्रोक). पक्षाघाताचा उपचार घरच्या घरी किंवा सीटी स्कॅन, एमआरआयसारख्या स्ट्रोकचे निदान करण्याची सुविधा नसलेल्या ठिकाणी किंवा तज्ज्ञ उपलब्ध नसलेल्या ठिकाणी अजिबात करू नये. पक्षाघात हा सामान्यतः जेव्हा मेंदूला रक्तपुरवठा मर्यादित असतो, तेव्हा होतो. हे मुख्यतः इस्केमिक स्ट्रोक किंवा हेमोरेजिक स्ट्रोकमुळे होते. स्ट्रोकमुळे विविध शारीरिक कार्यात बिघाड होतो. मेंदूचे नुकसान होते. बरेच लोक पक्षाघाताशी संबंधित प्राथमिक चिन्हे ओळखण्यात अयशस्वी ठरतात, ज्यामुळे उपचारांना उशीर होतो.

जागरूकता आणि वेळीच निदानाच्या अभावामुळे पक्षाघात, शारीरिक अपंगत्व, स्मरणशक्ती कमी होणे, दृष्टी दोष, बोलताना अडखळणे किंवा समजण्यात अडचणी, समन्वय साधता न येणे, गोंधळ उडणे, डिसफॅगिया, वर्तणुकीतील बदल, भावनिक असुरक्षितता, चक्कर येणे आणि मृत्यू ओढावणे यासारख्या गंभीर गुंतागुंती होऊ शकतात. जेव्हा मेंदूच्या आरोग्यात बिघाड होतो आणि पक्षाघात होतो, तेव्हा प्रत्येक क्षण महत्त्वाचा असतो. तथापि, जर रुग्णाला ताबडतोब रुग्णालयात दाखल केले, तर तेथे अनेक उपचार पर्याय आहेत, जे मेंदूला होणारे नुकसान कमी करण्यास मदत करतात.

उपचार

१) मेकॅनिकल थ्रोम्बेक्टॉमी: ही एक प्रकारची मिनिमली इन्व्हेसिव प्रक्रिया आहे, जी बहुतेक इस्केमिक स्ट्रोकने ग्रस्त रुग्णांसाठी वापरली जाते. या विशिष्ट प्रकारच्या स्ट्रोकमध्ये रक्ताच्या गुठळ्या मेंदूकडे रक्त प्रवाह रोखण्याचा किंवा प्रतिबंधित करण्याचा प्रयत्न करतात. गुठळ्या काढून टाकण्यासाठी मेंदूच्या दिशेने मार्गदर्शन करताना रक्तवाहिन्यांद्वारे कॅथेटर घातला जातो. हे मेंदूला रक्त प्रवाह पुनर्संचयित करण्यात मदत करू शकते. जर ही प्रक्रिया ताबडतोब केली गेली नाही, तर ते आयुष्यभर अपंगत्व आणि गुंतागुंत होण्याची शक्यता असते.

२) कॅनियोटॉमी: स्ट्रोकमध्ये रक्तस्त्राव झाल्यास डॉक्टर क्रैनियोटॉमी सूचवू शकतात. ही एक शस्त्रक्रिया आहे, जिथे मेंदूमध्ये प्रवेश करण्यासाठी कवटीचा काही भाग काढून टाकला जातो. यात रक्तस्त्राव झाल्यामुळे होणारा दबाव कमी होण्यास मदत होते. रक्तस्त्रावाचा स्रोत ओळखल्यास मेंदूला होणारे भविष्यातील नुकसान टाळता येऊ शकते.

३) थ्रोम्बोलायसिस: हे एक औषध आहे, जे रक्ताच्या गुठळ्या विरघळण्यासाठी वापरले जाते, जे रक्त मेंदूला वाहून नेण्यास प्रतिबंधित करते. सर्वात सामान्य आणि मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाणारे थ्रोम्बोलाइटिक एजंट म्हणजे टीपीए (टिश्यू प्लास्मिनोजेन एक्टिवेटर).

४) एंडोव्हस्कुलर थेरपी: हे एक नवीन तंत्र आहे, जे विशिष्ट उपकरणांचा वापर करून थेट गुठळ्या काढून टाकण्यासाठी वापरले जाते. ही मिनिमली इन्व्हेसिव थेरपी आहे. यामुळे शस्त्रक्रियेनंतरचा पुनर्प्राप्ती वेळ कमी करून रुग्णांवर उपचाराची परिणामकारकता सुधारू शकते.

५) पूर्ववत होणे: शस्त्रक्रियेनंतर पूर्ववत आयुष्य जगण्यासाठी थेरेपीद्वारे उपचार केले जातात. या प्रक्रियेमध्ये हालचाल सुधारण्यासाठी फिजिओथेरपी, ऑक्युपेशनल थेरपी आणि स्पीच थेरपीचा समावेश असू शकतो, ज्यामुळे रुग्णांना त्यांच्या शरीरातील महत्त्वाची कार्ये पूर्ववत सुरू करता येतात. यामुळे स्ट्रोकच्या रुग्णांचे जीवनमानही सुधारते.

(सोशल मीडियावरून साभार)