इराण: आखाती देशांमध्ये वाढलेल्या तणावामुळे जगभर इंधन दरात मोठी वाढ झाली आहे. अनेक देशांमध्ये पेट्रोल-डिझेलचे दर ८० ते १५० रुपये प्रति लीटरपर्यंत पोहोचले आहेत. भारतातही पेट्रोल १०० रुपयांच्या पुढे गेलेलं असताना इराण मध्ये मात्र पेट्रोल चक्क २ ते ३ रुपये प्रति लीटर दराने मिळतं. त्यामुळे हा विषय जगभरात चर्चेत आहे.
स्वस्त पेट्रोलमागचं मुख्य कारण
इराण हा तेलसंपन्न देश आहे. जगातील मोठ्या तेल साठ्यांमध्ये त्याचा समावेश होतो. त्यामुळे त्यांना कच्चं तेल आयात करावं लागत नाही. वाहतूक खर्च, आयात शुल्क यांचा भार नसल्यामुळे उत्पादन खर्च खूप कमी राहतो.
सरकारकडून मोठं अनुदान
इराणमध्ये इंधन स्वस्त असण्यामागचं सर्वात मोठं कारण म्हणजे सरकारी सबसिडी. सरकार नागरिकांना इंधनावर मोठ्या प्रमाणात अनुदान देते. “देशाचं तेल हे जनतेसाठी” या धोरणामुळे नागरिकांना कमी दरात पेट्रोल-डिझेल मिळतं.
इराणमध्ये इंधन विक्रीवर कोटा प्रणाली लागू आहे:
प्रत्येक नागरिकाला महिन्याला ठराविक (साधारण ६० लीटर) पेट्रोल कमी दरात मिळतं
या कोट्यातील पेट्रोलचा दर सुमारे १ ते १.५ रुपये प्रति लीटर
कोटा संपल्यानंतर दर वाढून २.५ ते ३ रुपये प्रति लीटर होतो
डिझेलसाठीही अशीच व्यवस्था असून दर अत्यंत कमी आहेत.
युद्ध आणि निर्बंधांचा परिणाम
अमेरिका आणि इस्रायल यांच्याशी असलेल्या तणावामुळे इराणवर आर्थिक निर्बंध आहेत. त्यामुळे देशांतर्गत अर्थव्यवस्था टिकवण्यासाठी सरकार नागरिकांना स्वस्त इंधन देण्यावर भर देते.
भारतात महाग का?
भारत मध्ये परिस्थिती वेगळी आहे:
कच्च्या तेलासाठी मोठ्या प्रमाणावर आयात
केंद्र आणि राज्यांचे कर (टॅक्स) जास्त
सबसिडी मर्यादित
जागतिक बाजारावर अवलंबित्व
यामुळे भारतात पेट्रोलचे दर जास्त राहतात.
इराणमध्ये पेट्रोल स्वस्त असण्यामागे तीन मोठी कारणं आहेत. तेलाचे प्रचंड साठे, सरकारी अनुदान आणि कोटा प्रणाली. मात्र ही व्यवस्था दीर्घकाळ टिकणारी आहे का, हा वेगळा प्रश्न आहे.
