मुख्य कारणे (वैद्यकीय दृष्ट्या)
1) रक्तदाबातील चढउतार
लो ब्लड प्रेशरVlरक्तदाब अचानक कमी झाल्यास मेंदूपर्यंत रक्तपुरवठा कमी होतो.
त्यामुळे डोळ्यासमोर काळं पडणं, चक्कर, गरगरणं जाणवतं.
2) रक्तातील साखर कमी होणे
दीर्घ काळ उपाशी राहणे, चुकीचा आहार किंवा जास्त इन्सुलिनमुळे साखर कमी होते.
मेंदूला ऊर्जा कमी मिळाल्यामुळे चक्कर, अंधारी, घाम येणे, अशक्तपणा जाणवतो.
3) रक्तातील हिमोग्लोबिन कमी असणे (अॅनिमिया)
रक्तात ऑक्सिजन कमी वाहून नेला जातो, त्यामुळे मेंदू व डोळ्यांना योग्य पुरवठा होत नाही.
परिणामी अंधारी येते, श्वास लागतो.
निर्जलीकरण
पुरेसे पाणी, लस्सी, ताक न घेतल्याने रक्तदाब कमी होतो आणि डोळ्यासमोर काळं येतं.
5) मानदुखी किंवा कानातील त्रास
अंतर्गत कानातील संतुलन केंद्रावर परिणाम झाल्यास गरगरल्यासारखं वाटतं.
6) मानसिक ताण व झोपेचा अभाव
सततचा मानसिक ताण, भीती, झोप न लागणे — यामुळेही चक्कर येऊ शकते.
घरगुती उपाय (सोपे व सुरक्षित)
1) लगेच बसून घ्या किंवा आडवे व्हा
उभे राहून अंधारी आल्यास पडण्याचा धोका असतो.
2) गोड पेय प्या
मध-पाणी, लिंबूपाणी, गुळाचे पाणी किंवा साखर घातलेले शरबत — याने रक्तातील साखर व दाब सुधारतो.
3) पाणीपुरवठा वाढवा
दिवसभरात किमान २.५ ते ३ लिटर पाणी घ्या.
ताक, नारळपाणी, गुळाचे पाणी उपयोगी ठरते.
4) लिंबू + मध + मीठ
एक ग्लास पाण्यात हे तिन्ही घालून प्यायल्यास रक्तदाब संतुलित राहतो.
5) डोळे आणि मेंदू शांत ठेवण्यासाठी
गुलाबपाणीचे थेंब, डोक्यावर थंड पाणी शिंपडणे किंवा डोळ्यावर थंड पाण्याचा कपडा ठेवणे.
आयुर्वेदिक उपाय
1) अश्वगंधा चूर्ण (१ टीस्पून दूधासोबत)
ताण कमी करते, रक्तप्रवाह सुधारते, चक्कर थांबवते.
2) शंखपुष्पी किंवा ब्राह्मी सिरप (२ टीस्पून सकाळ-संध्याकाळ)
मेंदूला ताजेतवाने ठेवते, गरगरणे कमी करते
3) सारस्वतारिष्ट / द्राक्षासव (१०-१५ मि.ली. पाण्यात मिसळून जेवणानंतर)
शरीरातील रक्ताभिसरण सुधारते.
4) लोहतत्त्व असलेले पदार्थ
खजूर, मनुका, डाळिंब, बीट, मेथी, तिळाचे लाडू — हे रोजच्या आहारात घ्या.
जीवनशैली व खबरदारी
पुरेशी झोप (किमान ७ तास).
ताण कमी ठेवा, ध्यान-प्राणायाम करा.
उपाशी राहू नका.
अचानक उठू नका (विशेषतः सकाळी).
दिवसातून वेळोवेळी फळे, द्रव पदार्थ घ्या. जर ही अंधारी आणि चक्कर वारंवार येत असेल, तर एकदा डॉक्टरकडून खालील तपासण्या करून घेणे आवश्यक आहे
रक्तदाब
हिमोग्लोबिन
साखरेचे प्रमाण
ईसीजी (हृदय तपासणी)
कानाचा व मानदुखीचा (ENT/Cervical) तपासा
